Het beschermde Bommevrij in de Schoolstraat in Nieuwpoort-Stad werd begin 19e eeuw opgetrokken tijdens de Hollandse bestuursperiode, als deel van de militaire infrastructuur binnen de stadsmuren. Het werd destijds ontworpen als ‘bomvrij laboratorium’, waaraan het robuuste gebouw met metersdikke muren zijn naam dankt. Het werd gebruikt als kruitmagazijn en arsenaal, waarin allerlei wapens en munitie werden opgeslagen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd Nieuwpoort volledig verwoest, maar Bommevrij bleef overeind. Deze uitzonderlijke overleving gaf de naam van het gebouw nog extra betekenis.
Sinds eind januari 2025 ondergaat Bommevrij een ingrijpende restauratie tot cultuurhuis en tekenacademie. Er wordt dagelijks gewerkt om het monument stap voor stap in zijn oude te herstellen. Burgemeester Kris Vandecasteele benadrukt het belang van de restauratie voor de Stad:
"Met elke stap die wordt gezet, krijgt Bommevrij opnieuw de uitstraling die het eeuwenlang heeft gekenmerkt. Dit project gaat veel verder dan het restaureren van een gebouw. We bewaren een uniek stuk Nieuwpoortse geschiedenis en geven het tegelijk een nieuwe maatschappelijke en culturele functie. Zo zorgen we ervoor dat dit bijzondere monument ook voor toekomstige generaties een levendige plek blijft."
Historische gevels krijgen opnieuw vorm
Een belangrijke recente mijlpaal is de plaatsing van het houten schrijnwerk met beglazing in beide lange zijgevels. Daarmee krijgt het gebouw opnieuw zijn oorspronkelijke geleding terug. In een latere fase wordt het schrijnwerk afgewerkt in de historisch correcte kleur: ossenbloedrood.
Ook de restauratie van de achtergevel vordert gestaag. Deze gevel verkeerde bij de start van de werken in bijzonder slechte staat en moest grotendeels worden afgebroken. Vandaag is de helft van de achtergevel volledig gereconstrueerd volgens het oorspronkelijke ontwerp. Daarbij keerden ook de karakteristieke bogen terug die Bommevrij zijn herkenbare uitstraling geven. Daarnaast werd het verdwenen topstuk met arduinen afdekplaat opnieuw opgetrokken.
De andere helft van de achtergevel wordt de komende maanden verder afgewerkt. Momenteel biedt de gevel daardoor een opmerkelijk beeld waarbij oud en nieuw naast elkaar zichtbaar zijn. Die tijdelijke situatie toont op een unieke manier het contrast tussen de huidige werftoestand en het resultaat van de restauratie.
Gelijkaardige werkzaamheden zijn inmiddels gestart aan de voorgevel langs de Schoolstraat. Doorheen de jaren werd de oorspronkelijke gevelindeling verschillende keren aangepast. Raam- en deuropeningen werden rechtgetrokken, historisch schrijnwerk verdween en diverse niet-authentieke ingrepen, waaronder stalen lateien, deden afbreuk aan het oorspronkelijke karakter van het gebouw.
Deze storende elementen werden intussen verwijderd. Daardoor oogt de voorgevel vandaag tijdelijk ruwer dan voorheen, maar die fase is noodzakelijk om de gevel opnieuw op te bouwen volgens de historische bouwplannen. Ook hier zullen de oorspronkelijke bogen boven ramen en deuren terugkeren.
Van ruwbouw naar afwerking: dakrestauratie gestart
Ondertussen is ook een nieuwe fase aangebroken met de start van de dakrestauratie. De tijdelijke dakbedekking die midden jaren 2010 werd aangebracht, wordt verwijderd. Vervolgens worden pannenlatten geplaatst en krijgt Bommevrij een nieuwe afwerking in zwarte leien. Hoewel het gebouw oorspronkelijk een gras- en aardedak kende, vormt deze oplossing een duurzame keuze die bovendien mooi aansluit bij andere historische gebouwen in Nieuwpoort-Stad zoals het Stadhuis, het Vredegerecht, het Cultuurhuis en de Onze-Lieve-Vrouwekerk.
Na de dakwerken wordt in de zuidvleugel de plankenvloer op de eerste verdieping aangebracht. Daarna verschuift de focus steeds meer naar de afwerking van het interieur. Tijdens de zomermaanden staan onder meer pleisterwerken, het polieren van de betonvloeren, binnenschrijnwerk, de plaatsing van valse plafonds en het leggen van parketvloeren op de planning.
De restauratie leverde de voorbije maanden ook een bijzondere vondst op. Tijdens de werkzaamheden werd een metalen plaat ontdekt met daarop een inventaris van explosieven. Een opmerkelijke herinnering aan het verleden van het gebouw.
Schepen van Cultuur en Erfgoed Ann Gheeraert is onder de indruk van de zichtbare transformatie:
"De restauratie toont hoe waardevol vakmanschap en historisch onderzoek zijn bij erfgoedzorg. Vandaag zie je letterlijk hoe Bommevrij zijn oorspronkelijke vorm terugkrijgt. De heropbouw van de gevels, de terugkeer van de bogen en het respect voor authentieke materialen maken van dit project een voorbeeld van hoe we ons erfgoed met zorg én ambitie kunnen bewaren voor de toekomst."
Volgens de huidige planning zullen de ruwbouwwerken tegen november 2026 afgerond zijn. De volledige inrichting van het gebouw wordt voorzien tegen januari 2027. Daarna kan Bommevrij zijn nieuwe toekomst tegemoet als locatie voor afdeling Nieuwpoort van de Westhoek Academie Koksijde, en als polyvalente culturele tentoonstellingsruimte.
